{"id":1230,"date":"2017-09-02T15:11:37","date_gmt":"2017-09-02T20:11:37","guid":{"rendered":"https:\/\/vnsalvation.org\/?p=1230"},"modified":"2019-12-10T14:07:13","modified_gmt":"2019-12-10T14:07:13","slug":"tim-hieu-dang-sang-tao","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/tim-hieu-dang-sang-tao\/","title":{"rendered":"T\u00ecm hi\u1ec3u \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng t\u1ea1o"},"content":{"rendered":"<h2 align=\"center\"><span style=\"background-color: #00ff00; color: #ff0000; font-size: 24pt;\">T\u00ecm hi\u1ec3u \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng t\u1ea1o<\/span><\/h2>\n<p align=\"center\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/encrypted-tbn0.gstatic.com\/images?q=tbn:ANd9GcSVM-UrKOV6LvYZwMu2fhUIkhFP60zgJq4fXUKb7BgkSxggLmWsXg\" alt=\"Related image\" \/><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">T\u1eeb l\u00fac con ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 c\u1ee7a t\u1ea1o v\u1eadt xung quanh, vi\u1ec7c t\u00ecm ki\u1ebfm nguy\u00ean do s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi m\u00ecnh \u0111ang s\u1ed1ng l\u00e0 l\u1ebd t\u1ef1 nhi\u00ean. B\u1ea5t c\u1ee9 d\u00e2n t\u1ed9c n\u00e0o tr\u00ean th\u1ebf gi\u1edbi, t\u1eeb th\u1eddi \u0111\u1ea1i nguy\u00ean th\u1ee7y cho \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, b\u1ea5t c\u1ee9 v\u0103n h\u00f3a n\u00e0o, t\u1eeb s\u01a1 khai \u0111\u1ebfn v\u0103n minh ti\u1ebfn b\u1ed9, c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng s\u1ef1 t\u00edch b\u1eb1ng chuy\u1ec7n k\u1ec3 hay b\u00e0i h\u00e1t, \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi. Con ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb m\u1ecdi th\u1eddi \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u0103n nguy\u00ean c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh, c\u0169ng nh\u01b0 t\u00ecm ki\u1ebfm, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng Ch\u00e2n Th\u1ea7n, s\u00e1ng t\u1ea1o n\u00ean mu\u00f4n lo\u00e0i v\u1ea1n v\u1eadt. B\u00e0i vi\u1ebft sau \u0111\u00e2y t\u00f3m l\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i n\u00e9t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u1ec1 n\u1ed7 l\u1ef1c c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111i t\u00ecm m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong l\u0129nh v\u1ef1c t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 khoa h\u1ecdc. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0110i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i d\u00f2ng l\u1ecbch s\u1eed, nh\u1eefng di t\u00edch v\u0103n h\u00f3a c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i trong th\u1eddi k\u1ef3 ti\u1ec1n s\u1eed cho th\u1ea5y t\u1eeb khi lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft suy t\u01b0, kh\u00e0i ni\u1ec7m v\u1ec1 m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng Th\u1ea7n linh s\u00e1ng t\u1ea1o mu\u00f4n lo\u00e0i v\u00e0 v\u1eadn h\u00e0nh trong v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 c\u00f3 \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng s\u00e2u \u0111\u1eadm tr\u00ean \u0111\u1eddi s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt c\u1ee7a x\u00e3 h\u1ed9i lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi. V\u0103n h\u00f3a Trung Qu\u1ed1c, m\u1ed9t trong nh\u1eefng n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a l\u00e2u \u0111\u1eddi nh\u1ea5t c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ecn gi\u1eef v\u00e0 b\u1ea3o t\u1ed3n kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n tr\u00ean 4,500 n\u0103m, \u0111\u00e3 cho th\u1ea5y s\u1ef1 quan t\u00e2m v\u00e0 t\u00f4n k\u00ednh \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng Thi\u00eang Li\u00eang t\u1ed1i cao. Kho\u1ea3ng tr\u00ean 2,000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc Thi\u00ean Ch\u00faa gi\u00e1ng sinh (B.C.), tr\u01b0\u1edbc khi Kh\u1ed5ng Gi\u00e1o v\u00e0 Ph\u1eadt Gi\u00e1o xu\u1ea5t hi\u1ec7n, n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 k\u00ednh n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng cho th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa th\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 \u0111\u00e3 t\u00f4n th\u1edd m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng T\u1ed1i cao g\u1ecdi l\u00e0 &#8216;Shang Ti&#8217;, theo ngh\u0129a t\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh c\u1ee7a ch\u1eef Shang Ti l\u00e0 &#8216;Vua tr\u00ean tr\u1eddi&#8217;. H\u1ecd kh\u00f4ng th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng n\u00e0o kh\u00e1c h\u01a1n, v\u00e0 g\u00ecn gi\u1eef nghi\u00eam ng\u1eb7t m\u1ed9t truy\u1ec1n th\u1ed1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c duy nh\u1ea5t (John Ross, The Original Religion of China, pp 19, 20). N\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c th\u1edd ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed9c th\u1ea7n (monotheistic) k\u00e9o d\u00e0i tr\u00ean 2,000 n\u0103m v\u00e0 sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb thay th\u1ebf b\u1edfi Kh\u1ed5ng gi\u00e1o (551 B.C.) v\u00e0 Ph\u1eadt Gi\u00e1o (67 B.C.). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Nh\u1eafc \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a Trung Hoa c\u0169ng ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a Vi\u1ec7t Nam, m\u1ed9t n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a kh\u00f4ng k\u00e9m l\u00e2u \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 ch\u1eef vi\u1ebft, theo kh\u1ea9u truy\u1ec1n d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t trong th\u1eddi ti\u1ec1n s\u1eed, t\u1ee9c th\u1eddi \u0111\u1ed3 \u0111\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c khai qu\u1eadt, \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t &#8216;\u00f4ng Tr\u1eddi&#8217;, m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng quy\u1ec1n ph\u00e9p v\u00f4 song \u1edf tr\u00ean cao, l\u00e0m ra t\u1ea5t c\u1ea3: tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, n\u00fai non, s\u00f4ng bi\u1ec3n, m\u01b0a n\u1eafng, sinh ra t\u1ea5t c\u1ea3: lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, mu\u00f4n v\u1eadt, c\u1ecf c\u00e2y&#8230; \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t trong v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c mi\u1ec1n n\u00fai, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 th\u1ea7n tho\u1ea1i M\u00e8o, \u0111\u00e3 k\u1ec3 l\u1ea1i s\u1ef1 t\u00edch t\u1ea1o l\u1eadp v\u0169 tr\u1ee5 m\u1ed9t c\u00e1ch chi ti\u1ebft, r\u1ea5t gi\u1ed1ng s\u1ef1 t\u00edch s\u00e1ng t\u1ea1o c\u1ee7a Th\u00e1nh kinh trong s\u00e1ch S\u00e1ng Th\u1ebf K\u00fd. Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 &#8216;ch\u1eef L\u00e0u&#8217;, ho\u1eb7c &#8216;N \u0111\u1ed3 Ch\u1eef&#8217;, s\u00e1ng t\u1ea1o tr\u1eddi \u0111\u1ea5t trong b\u1ea3y ng\u00e0y, tr\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea5t sau, trong \u0111\u00f3 lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 t\u1ea1o v\u1eadt cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng n\u00ean m\u00e0 c\u00f3 kh\u1ea3 n\u0103ng t\u01b0\u01a1ng giao tr\u1ef1c ti\u1ebfp v\u1edbi &#8216;ch\u1eef L\u00e0u&#8217; (Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng Mi\u00ean, Vi\u1ec7t Nam V\u0103n H\u1ecdc To\u00e0n Th\u01b0, trang 127, 128). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">V\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc, danh t\u1eeb &#8216;God&#8217; trong ng\u00f4n ng\u1eef c\u1ed5 \u00c2u-\u1ea4n (Indo-European), xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb ti\u1ebfng Germanic &#8216;Gothic guth&#8217;, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t h\u00ecnh \u1ea3nh qua \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u1ee7a l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng l\u00ean, \u0111\u1ed3ng ngh\u0129a v\u1edbi ch\u1eef &#8216;huta&#8217; c\u1ee7a ti\u1ebfng \u1ea4n \u0110\u1ed9 c\u1ed5. V\u0103n h\u00f3a c\u1ed5 Hy l\u1ea1p v\u00e0 La m\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u th\u1ea7n th\u00e1nh (gods), nh\u01b0ng ch\u1eef &#8216;deus&#8217;, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 &#8216;Tr\u1eddi&#8217;, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 n\u00f3i l\u00ean m\u1ed9t quy\u1ec1n l\u1ef1c si\u00eau ph\u00e0m, t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 ch\u1eef &#8216;devas&#8217; c\u1ee7a \u1ea4n \u0110\u1ed9. Khi nh\u1eafc \u0111\u1ebfn &#8216;God&#8217;, ng\u01b0\u1eddi ta mu\u1ed1n n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u00e2n v\u1ecb si\u00eau nhi\u00ean, c\u00f3 quy\u1ec1n n\u0103ng v\u00f4 h\u1ea1n v\u00e0 kh\u1ea3 n\u0103ng \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n m\u1ecdi vi\u1ec7c theo \u00fd mu\u1ed1n. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u0110\u1ee9ng v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n khoa h\u1ecdc, ngo\u1ea1i tr\u1eeb nh\u1eefng th\u1eadp ni\u00ean cu\u1ed1i c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 Hai M\u01b0\u01a1i, \u00edt khi c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia c\u00f4ng khai b\u00e0n lu\u1eadn \u0111\u1ebfn kh\u00e0i ni\u1ec7m m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o, b\u1edfi v\u00ec ng\u00f4n ng\u1eef v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khoa h\u1ecdc b\u1ecb gi\u1edbi h\u1ea1n trong ph\u1ea1m vi kh\u1ea3o s\u00e1t v\u00e0 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng. Tuy nhi\u00ean ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a n\u1ec1n khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb tri\u1ebft h\u1ecdc c\u1ed5 Hy l\u1ea1p, m\u1ed9t n\u1ec1n tri\u1ebft h\u1ecdc l\u00e2u \u0111\u1eddi tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 tinh vi, tr\u1eadt t\u1ef1, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ec3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t. C\u00e1c nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Hy l\u1ea1p tin v\u00e0o kh\u1ea3 n\u0103ng l\u00fd lu\u1eadn c\u1ee7a tr\u00ed tu\u1ec7, do \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nhi\u1ec1u c\u00f4ng tr\u00ecnh nghi\u00ean c\u1ee9u c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb trong l\u0129nh v\u1ef1c to\u00e1n h\u1ecdc v\u00e0 h\u00ecnh h\u1ecdc. Plato, m\u1ed9t nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc l\u1ed7i l\u1ea1c ng\u01b0\u1eddi Hy l\u1ea1p, trong ti\u1ec3u thuy\u1ebft &#8216;Homer&#8217;, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u00e2n v\u1ecb to\u00e0n h\u1ea3o, kh\u00f4n ngoan, kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i v\u00e0 kh\u00f4ng lay chuy\u1ec3n. M\u1ed9t nh\u00e0 tri\u1ebft h\u1ecdc Hy l\u1ea1p l\u1ed7i l\u1ea1c kh\u00e1c l\u00e0 Aristotle c\u0169ng tin t\u01b0\u1edfng v\u00e0o m\u1ed9t tr\u00ed tu\u1ec7 si\u00eau ph\u00e0m, kh\u00f4n ngoan ho\u00e0n h\u1ea3o. Do \u0111\u00f3 theo qu\u00e1 tr\u00ecnh l\u1ecbch s\u1eed ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a n\u1ec1n khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i, vi\u1ec7c t\u00ecm hi\u1ec3u th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean l\u00e0 \u0111i t\u00ecm gi\u1ea3i \u0111\u00e1p cho b\u00e0i to\u00e1n c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t b\u1edfi b\u1ed9 \u00f3c kh\u00f4n kh\u00e9o v\u00f4 h\u1ea1n c\u1ee7a m\u1ed9t \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Nh\u01b0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn \u1edf tr\u00ean, c\u00e1c khoa h\u1ecdc gia trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 quan t\u00e2m v\u00e0 b\u00e0n th\u1ea3o r\u1ea5t nhi\u1ec1u v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 khoa h\u1ecdc c\u00f3 th\u1ec3 li\u00ean h\u1ec7 m\u1eadt thi\u1ebft v\u1edbi t\u00f4n gi\u00e1o. L\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u00f3 t\u00ean tu\u1ed5i nh\u01b0 Stephen Hawking, Frank Tipler, Paul Davies, Charles Townes, Henry Magenau, v.v&#8230; \u0111\u00e3 di\u1ec5n thuy\u1ebft c\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ebft s\u00e1ch th\u1ea3o lu\u1eadn v\u1ec1 \u0111\u1ec1 t\u00e0i khoa h\u1ecdc n\u00f3i g\u00ec v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n nay \u0111ang h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ng\u01b0\u1ee1ng c\u1eeda t\u00e2m linh \u0111\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u th\u1ebf gi\u1edbi si\u00eau h\u00ecnh qua l\u0103ng k\u00ednh c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 h\u1ecdc hi\u1ec7n \u0111\u1ea1i (modern cosmology) v\u00e0 v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n (elementary particles physics), hai b\u1ed9 m\u00f4n khoa h\u1ecdc kh\u00e1 m\u1eddi m\u1ebb ra \u0111\u1eddi trong th\u1ebf k\u1ef7 hai m\u01b0\u01a1i. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Khi ng\u00e0nh v\u1eadt l\u00fd h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n ra \u0111\u1eddi, kh\u00f4ng ai c\u00f3 th\u1ec3 \u01b0\u1edbc \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi r\u1ed3i \u0111\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 \u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ed5i c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5, gi\u1ea3i th\u00edch c\u1eb7n k\u1ebd qu\u00e1 tr\u00ecnh h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 v\u1eadn chuy\u1ec3n c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0, ng\u00e2n h\u00e0, c\u00e1c v\u00ec sao v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0nh tinh c\u1ee7a th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7. C\u00e1c kh\u00e1m ph\u00e1 li\u00ean t\u1ee5c x\u00e1c quy\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 \u0111i\u1ec3m kh\u1edfi \u0111\u1ea7u v\u00e0 s\u1ef1 s\u1eafp \u0111\u1eb7t h\u00e0i h\u00f2a c\u1ee7a m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1eddi sinh \u0111\u1ed9ng. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean l\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n Edwin Hubble v\u00e0o n\u0103m 1929. Theo nguy\u00ean l\u00fd d\u1ecbch chuy\u1ec3n \u0111\u1ecf t\u1eeb c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t (special relativity) c\u1ee7a Einstein, khi m\u1ed9t v\u1eadt di chuy\u1ec3n g\u1ea7n b\u1eb1ng t\u1ed1c \u0111\u1ed9 c\u1ee7a \u00e1nh s\u00e1ng ph\u00e1t ra m\u1ed9t t\u00edn hi\u1ec7u \u00e1nh s\u00e1ng v\u1ec1 ph\u00eda m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng y\u00ean (rest observer), ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t vi\u00ean \u0111\u1ee9ng y\u00ean s\u1ebd nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng m\u1ed9t lo\u1ea1i t\u00edn hi\u1ec7u, nh\u01b0ng v\u1edbi b\u01b0\u1edbc s\u00f3ng d\u00e0i h\u01a1n (red-shifted). Hubble quan s\u00e1t r\u1eb1ng t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 (galaxies) \u0111ang di chuy\u1ec3n kh\u1ecfi thi\u00ean h\u00e0 ch\u00fang ta v\u1edbi m\u1ed9t t\u1ed1c \u0111\u1ed9 kh\u1ee7ng khi\u1ebfp, v\u00e0 c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 \u1edf c\u00e0ng xa th\u00ec c\u00f3 v\u1eadn t\u1ed1c c\u00e0ng l\u1edbn. T\u00ednh ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i theo d\u00f2ng th\u1eddi gian, kh\u1edfi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00e1ch nay kho\u1ea3ng 15 t\u1ec9 n\u0103m. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ti\u1ebfp theo sau kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a Hubble l\u00e0 kh\u00e1m ph\u00e1 c\u1ee7a Arno Pelziac v\u00e0 Robert Wilson v\u00e0o n\u0103m 1965. Khi hai \u00f4ng n\u00e0y h\u01b0\u1edbng m\u00e1y d\u00f2 vi ba (microwave detector) ph\u00e1t minh t\u1eeb h\u1ed3i \u0111\u1ec7 nh\u1ecb th\u1ebf chi\u1ebfn l\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi, hai \u00f4ng ph\u00e1t hi\u1ec7n v\u0169 tr\u1ee5 t\u1eeb m\u1ecdi h\u01b0\u1edbng tr\u00e0n ng\u1eadp m\u1ed9t lu\u1ed3ng s\u00f3ng vi ba t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 -270 \u0111\u1ed9 Celsius. \u0110i\u1ec1u duy nh\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean hi\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng &#8216;microwave background radiation&#8217; n\u00e0y l\u00e0 c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5 b\u1eaft \u0111\u1ea7u nh\u01b0 m\u1ed9t kh\u1ed1i l\u1ecfng th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u00f4 l\u1eadp (primordial soup) v\u1edbi m\u1ed9t m\u1eadt \u0111\u1ed9 t\u1ec9 tr\u1ecdng v\u00f4 h\u1ea1n (infinite density). V\u00e0o m\u1ed9t th\u1eddi \u0111i\u1ec3m th\u1eddi gian = 0, kh\u00f4ng gian= 0, kh\u1ed1i l\u1ecfng n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb n\u1ed5 tung (big bang), v\u00e0 v\u1eadt ch\u1ea5t t\u1eeb trong \u0111\u00f3 b\u1ecb ph\u00e2n t\u00e1n \u0111i m\u1ecdi ph\u00eda, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 chi\u1ec1u th\u1eddi gian quy\u1ec7n l\u1eabn v\u1edbi chi\u1ec1u kh\u00f4ng gian, theo ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i m\u1edf r\u1ed9ng (general relativity) c\u1ee7a Einstein. Nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 n\u00e0y gi\u1ea3m d\u1ea7n theo th\u1eddi gian khi v\u0169 tr\u1ee5 n\u1edf r\u1ed9ng. Khi th\u1ec3 t\u00edch c\u0169a v\u0169 tr\u1ee5 v\u01b0\u1ee3t kh\u1ecfi m\u1ed9t gi\u1edbi h\u1ea1n n\u00e0o \u0111\u00f3 th\u00ec kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i xu\u1ea5t hi\u1ec7n m\u1ed9t b\u1ee9c x\u1ea1 nhi\u1ec7t (radiation) tu\u00e2n theo \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt &#8216;black body radiation&#8217;. T\u1eeb \u0111\u00f3 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 gi\u1ea3m d\u1ea7n cho t\u1edbi nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 vi ba, t\u1ee9c kho\u1ea3ng 3 \u0111\u1ed9 Kelvin. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">G\u1ea7n \u0111\u00e2y h\u01a1n (1994) nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n George Smoot c\u1ee7a \u0111\u1ea1i h\u1ecdc U.C. Berkeley \u0111\u00e3 d\u00f9ng m\u00e1y d\u00f2 nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 vi ph\u00e2n tr\u00ean satellite Cosmic Background Explorer (COBE) v\u00e0 \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00ea d\u1ecbch r\u1ea5t nh\u1ecf, t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi kho\u1ea3ng m\u1ed9t ph\u1ea7n tri\u1ec7u \u0111\u1ed9 Celsius, c\u1ee7a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 vi ba n\u00e0y, v\u1eeba \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u1ee7a c\u00e1c thi\u00ean h\u00e0 v\u00e0 c\u1ea5u tr\u00fac \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. \u00d4ng \u0111\u00e3 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh r\u1eb1ng khoa h\u1ecdc \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y b\u1eb1ng ch\u1ee9ng c\u1ee7a s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5. \u00d4ng c\u00f2n n\u00f3i th\u00eam, kh\u00e1m ph\u00e1 n\u00e0y d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 gi\u00fap \u00f4ng &#8220;nh\u00ecn th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00f3ng d\u00e1ng c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o H\u00f3a&#8221;. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Hi\u1ec7n nay c\u00e1c nh\u00e1 khoa h\u1ecdc thi\u00ean v\u0103n \u0111ang b\u00e0n th\u1ea3o v\u1ec1 m\u1ed9t v\u00e0i \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5. V\u0169 tr\u1ee5 ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t m\u1ed9t c\u00e1ch h\u1ebft s\u1ee9c tinh vi l\u1ea1 l\u00f9ng. M\u1ed9t trong nh\u1eefng h\u1ea5p l\u1ef1c quan tr\u1ecdng xu\u1ea5t hi\u1ec7n trong th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00f4i thai c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn nay l\u00e0 l\u1ef1c h\u1ea5p d\u1eabn (gravitational force) do Isaac Newton kh\u00e1m ph\u00e1 ra \u0111\u1ea7u ti\u00ean. L\u1ef1c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t b\u1edfi h\u1eb1ng s\u1ed1 h\u1ea5p d\u1eabn (gravitational constant). \u0110i\u1ec1u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 n\u1ebfu nh\u01b0 h\u1eb1ng s\u1ed1 n\u00e0y ch\u1ec9 sai bi\u1ec7t tr\u00ean 1\/10<sup><span style=\"font-size: 9.5pt;\">60<\/span><\/sup>, theo t\u00ednh to\u00e1n c\u1ea3 th\u1ebf gi\u1edbi s\u1ebd s\u1ee5p \u0111\u1ed5 ngay l\u1eadp t\u1ee9c sau khi b\u00f9ng n\u1ed5, ho\u1eb7c m\u1ecdi v\u1eadt s\u1ebd bay xa kh\u1ecfi nhau qu\u00e1 nhanh l\u00e0m cho v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 m\u1eadt \u0111\u1ed9 \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean v\u1eadt ch\u1ea5t nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111ang c\u00f3 hi\u1ec7n nay. M\u1ed9t l\u1ef1c quan tr\u1ecdng kh\u00e1c l\u00e0 l\u1ef1c \u0111i\u1ec7n t\u1eeb (electro-magnetic force), \u0111\u00f4i khi c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 l\u1ef1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c y\u1ebfu (electro-weak force). N\u1ebfu nh\u01b0 l\u1ef1c n\u00e0y b\u1ecb thay \u0111\u1ed5i kho\u1ea3ng 1\/ 10<sup><span style=\"font-size: 9.5pt;\">40<\/span><\/sup>, v\u0169 tr\u1ee5 kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh c\u00e1c h\u00e0nh tinh nh\u01b0 trong th\u00e1i d\u01b0\u01a1ng h\u1ec7 ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Khi ph\u00e2n t\u00edch v\u1ec1 c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 t\u1ea1o n\u00ean nguy\u00ean t\u1eed, ph\u00e2n t\u1eed, v\u00e0 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1ed1 b\u1ec1n v\u1eefng, c\u00e1c nh\u00e0 khoa h\u1ecdc c\u0169ng r\u1ea5t ng\u1ea1c nhi\u00ean khi th\u1ea5y tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng c\u00e1c h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n (elementary particles) r\u1ea5t quan tr\u1ecdng cho vi\u1ec7c sinh t\u1ed3n c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean. N\u1ebfu nh\u01b0 t\u1ec9 l\u1ec7 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1t up-quark tr\u00ean h\u1ea1t down-quark ch\u1ec9 x\u00ea d\u1ecbch m\u1ed9t ch\u00fat, nguy\u00ean t\u1eed b\u1ec1n v\u1eefng s\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00ecnh th\u00e0nh. B\u1edfi v\u00ec hai \u0111\u01a1n v\u1ecb up-quark v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01a1n v\u1ecb down-quark t\u1ea1o n\u00ean proton, v\u00e0 hai h\u1ea1t down-quark v\u00e0 m\u1ed9t up-quark t\u1ea1o n\u00ean neutron. Kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng neutron v\u00e0 proton r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean hydrogen v\u00e0 c\u00e1c nguy\u00ean t\u1ed1 b\u1ec1n v\u1eefng khi k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi electron qua l\u1ef1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c y\u1ebfu (electro-weak force) v\u00e0 l\u1ef1c t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c m\u1ea1nh (strong force). Ngo\u00e0i ra c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m h\u1ea1t c\u01a1 b\u1ea3n kh\u00e1c c\u1ecf \u1ea3nh h\u01b0\u1edfng tr\u1ef1c ti\u1ebfp ho\u1eb7c gi\u00e1n ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn v\u1eadt ch\u1ea5t trong v\u0169 tr\u1ee5 (xin \u0111\u1ecdc th\u00eam Hugh Ross, The Creator and the Cosmos). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Tr\u00ean \u0111\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u00e0i v\u00ed d\u1ee5 \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh c\u1ee7a nh\u1eefng n\u00e9t k\u1ef3 di\u1ec7u trong s\u1ef1 h\u00ecnh th\u00e0nh v\u0169 tr\u1ee5. M\u1eb7c d\u00f9 h\u1eefu th\u1ea7n hay v\u00f4 th\u1ea7n, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong gi\u1edbi khoa h\u1ecdc \u0111\u1ec1u c\u00f4ng nh\u1eadn nh\u1eefng \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u00e0y v\u00e0 cho r\u1eb1ng v\u0169 tr\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh h\u1ebft s\u1ee9c ch\u00ednh x\u00e1c ( a finely tuned universe). M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi ho\u00e0i nghi nh\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u1ee7 nh\u1eadn s\u1ef1 h\u00e0i h\u00f2a c\u1ee7a v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 huy\u1ec1n nhi\u1ec7m, n\u1eb1m ngo\u00e0i kh\u1ea3 n\u0103ng \u01b0\u1edbc t\u00ednh theo x\u00e1c xu\u1ea5t th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a khoa h\u1ecdc. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00e1c h\u1eb1ng s\u1ed1 v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t v\u0169 tr\u1ee5 s\u1ed1ng \u0111\u1ed9ng, m\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt c\u0103n b\u1ea3n nh\u1ea5t c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean c\u0169ng ti\u1ec1m \u1ea9n m\u1ed9t s\u1ef1 kh\u00f4n ngoan l\u1ea1 l\u00f9ng. Kh\u00f4ng th\u1ec3 do tr\u00f9ng h\u1ee3p m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u1eadt l\u00fd c\u01a1 b\u1ea3n nh\u1ea5t c\u1ee7a khoa h\u1ecdc hi\u1ec7n nay \u0111\u1ec1u d\u1ef1a v\u00e0o nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt to\u00e1n h\u1ecdc ch\u00ednh x\u00e1c, ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u00e0 s\u00e2u s\u1eafc nh\u1ea5t. T\u1eeb nh\u1eefng ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i (relativity), c\u01a1 h\u1ecdc l\u01b0\u1ee3ng t\u1eed (quantum mechanics), c\u01a1 h\u1ecdc s\u00f3ng (wave mechanics), cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng l\u00fd thuy\u1ebft t\u1ed1i t\u00e2n nh\u1ea5t nh\u01b0 thuy\u1ebft &#8216;superstring&#8217; gi\u1ea3i th\u00edch c\u01a1 ch\u1ebf t\u01b0\u01a1ng t\u00e1c c\u1ee7a m\u1ecdi h\u1ea5p l\u1ef1c trong v\u0169 tr\u1ee5, \u0111\u1ec1u d\u1ef1a tr\u00ean c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt v\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh to\u00e1n h\u1ecdc ch\u00ednh x\u00e1c. C\u00f3 l\u1ebd ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 nh\u00e0 b\u00e1c h\u1ecdc Einstein \u0111\u00e3 th\u1ed1t l\u00ean r\u1eb1ng &#8220;Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 huy\u1ec1n b\u00ed nh\u01b0ng kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 \u00e1c \u00fd&#8221; (&#8220;The Lord is subtle but not malicious&#8221;). Nh\u00e0 v\u1eadt l\u00fd thi\u00ean v\u0103n Stephen Hawking, trong quy\u1ec3n Stephen Hawking&#8217;s Universe (Stephen Hawking, pp. 121), \u0111\u00e3 vi\u1ebft &#8220;T\u1ef9 l\u1ec7 ngh\u1ecbch v\u1edbi kh\u1ea3 n\u0103ng v\u0169 tr\u1ee5 nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111ang c\u00f3 hi\u1ec7n nay ra t\u1eeb m\u1ed9t v\u1ee5 n\u1ed5 l\u1edbn ch\u1ec9 b\u1edfi t\u00ecnh c\u1edd th\u1eadt l\u00e0 kh\u1ed5ng l\u1ed3. T\u00f4i ngh\u0129 ch\u1eafc ph\u1ea3i c\u00f3 nguy\u00ean nh\u00e2n s\u00e2u xa c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch t\u00f4n gi\u00e1o.&#8221; <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">M\u1ed9t huy\u1ec1n nhi\u1ec7m kh\u00e1c m\u00e0 \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o \u0111\u00e3 an b\u00e0i trong b\u1ee9c tranh v\u0169 tr\u1ee5 l\u00e0 s\u1ef1 hi\u1ec7n di\u1ec7n c\u1ee7a sinh v\u1eadt s\u1ed1ng v\u00e0 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi tr\u00ecnh \u0111\u1ed9 tr\u00ed tu\u1ec7 kh\u00f4n ngoan \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Tr\u00e1i \u0111\u1ea5t ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c trang b\u1ecb kh\u00e9o l\u00e9o \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n m\u00f4i sinh th\u00edch h\u1ee3p cho s\u1ef1 t\u1ed3n t\u1ea1i v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n c\u1ee7a sinh v\u1eadt s\u1ed1ng. Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng kh\u00ed quy\u1ec3n v\u1edbi l\u1edbp ozone \u0111\u00e3 ng\u0103n ch\u1eadn b\u1ee9c x\u1ea1 tuy\u1ebfn v\u0169 tr\u1ee5 c\u00f3 th\u1ec3 g\u00e2y tai bi\u1ebfn trong c\u01a1 th\u1ec3 sinh v\u1eadt s\u1ed1ng. Tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng tr\u00e1i \u0111\u1ea5t, nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 v\u00e0 d\u01b0\u1ee1ng kh\u00ed tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t th\u00edch h\u1ee3p cho s\u1ef1 s\u1ed1ng, tr\u1ee5c nghi\u00eang c\u1ee7a qu\u1ea3 \u0111\u1ea5t t\u1ea1o n\u00ean b\u1ed1n m\u00f9a, ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a n\u00fai l\u1eeda v\u00e0 kh\u1ed1i n\u01b0\u1edbc c\u1ee7a \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng b\u1ea3o tr\u00ec \u0111\u1ed9 \u1ea9m v\u00e0 \u0111i\u1ec1u h\u00f2a nhi\u1ec7t \u0111\u1ed9 v\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft. C\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5 v\u1edbi nh\u1eefng h\u1eb1ng s\u1ed1 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt kh\u00f4n ngoan \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean v\u00e0 duy tr\u00ec s\u1ef1 s\u1ed1ng c\u1ee7a mu\u00f4n lo\u00e0i v\u1ea1n v\u1eadt trong \u0111\u00f3 c\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e0 khoa h\u1ecdc Paul Davies, th\u1ebf gi\u1edbi ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi c\u00f3 m\u1ee5c \u0111\u00edch, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ebf gi\u1edbi \u0111\u1ea7y s\u00e1ng t\u1ea1o. \u00d4ng c\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u00e3 b\u1ecb thuy\u1ebft ph\u1ee5c b\u1edfi ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 v\u1ebd ki\u1ec3u c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">&#8220;Th\u1ebf gi\u1edbi n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 th\u00edch h\u1ee3p cho s\u1ef1 s\u1ed1ng th\u00f4ng minh (intelligent life), nh\u01b0ng c\u00f2n ph\u1ee5c v\u1ee5 m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng phong ph\u00fa (meaningful life)&#8221;, nh\u00e0 sinh v\u1eadt h\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi Anh John Maynard Smith \u0111\u00e3 th\u1ed1t l\u00ean nh\u01b0 v\u1eady. N\u1ebfu qu\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u1ea7y ch\u1ec9 c\u00f3 to\u00e0n ng\u01b0\u1eddi m\u00e1y kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u1ea3m x\u00fac, kh\u00f4ng bi\u1ebft sung s\u01b0\u1edbng hay \u0111au \u0111\u1edbn, th\u00ec c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd do g\u00ec \u0111\u1ec3 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn. S\u1ef1 s\u1ed1ng tr\u00ean m\u1ed9t tr\u00e1i \u0111\u1ea5t nh\u01b0 v\u1eady ch\u1ec9 c\u00f3 v\u1eadt ch\u1ea5t m\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n thi\u1ebfu v\u1eafng cu\u1ed9c s\u1ed1ng tinh th\u1ea7n. Th\u1eadt v\u1eady, \u00fd th\u1ee9c, t\u00ecnh c\u1ea3m, hi\u1ec3u bi\u1ebft, c\u1ea3m x\u00fac l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e2n t\u1ed1 v\u00f4 c\u00f9ng quan tr\u1ecdng cho m\u1ed9t cu\u1ed9c s\u1ed1ng phong ph\u00fa l\u00e0nh m\u1ea1nh tr\u00ean tr\u00e1i \u0111\u1ea5t. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng qu\u00ed gi\u00e1 c\u1ee7a \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o cho con ng\u01b0\u1eddi &#8211; c\u1ea3 th\u1ec3 ch\u1ea5t l\u1eabn t\u00e2m linh. Nh\u1edd c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 t\u00ecnh c\u1ea3m, con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea3m nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o qua kh\u1ea3 n\u0103ng suy lu\u1eadn v\u1ec1 v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecbnh lu\u1eadt trong v\u0169 tr\u1ee5, ho\u1eb7c ki\u00eam nghi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n th\u1ec3 Ng\u00e0i qua s\u1ef1 phong ph\u00fa c\u1ee7a v\u1eadt th\u1ecd t\u1ea1o. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kh\u00f4ng nh\u1eefng con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm hi\u1ec3u \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o qua c\u1ea3m nh\u1eadn t\u1eeb th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ef1 nhi\u00ean, nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 qua kinh nghi\u1ec7m t\u00f4n gi\u00e1o. C\u01a1 \u0110\u1ed1c Gi\u00e1o l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng t\u00f4n gi\u00e1o b\u00e0y t\u1ecf s\u1ef1 t\u01b0\u01a1ng quan m\u1eadt thi\u1ebft gi\u1eefa con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf. M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc \u0111\u1ebfn trong C\u01a1 \u0110\u1ed1c Gi\u00e1o l\u00e0 kinh nghi\u1ec7m si\u00eau nhi\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng ph\u00e9p l\u1ea1. Kinh nghi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf cho ch\u00ednh b\u1ea3n th\u00e2n l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng kinh nghi\u1ec7m si\u00eau nhi\u00ean (divine revelation) m\u00e0 m\u1ecdi C\u01a1 \u0110\u1ed1c Nh\u00e2n \u0111\u1ec1u t\u1eebng tr\u1ea3i khi ti\u1ebfp nh\u1eadn \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o l\u00e0 Ch\u00faa c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng m\u00ecnh. C\u00e1c ph\u00e9p l\u1ea1 nh\u01b0 s\u1ef1 ch\u1eefa kh\u1ecfi b\u1ec7nh trong kho\u1ea3nh kh\u1eafc, ho\u1eb7c s\u1ef1 can thi\u1ec7p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t t\u1eeb tr\u00ean (divine intervention) trong nh\u1eefng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nguy bi\u1ebfn, \u0111\u00e3 th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn v\u00e0 ki\u1ec3m ch\u1ee9ng. T\u00e1c d\u1ee5ng c\u1ee7a s\u1ef1 c\u1ea7u nguy\u1ec7n trong vi\u1ec7c ch\u1eefa b\u1ec7nh c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nh\u1eadn trong gi\u1edbi y khoa v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3o lu\u1eadn trong c\u00e1c H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng y khoa th\u01b0\u1eddng ni\u00ean (g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1ea5t l\u00e0 trong H\u1ed9i \u0110\u1ed3ng th\u00e1ng m\u01b0\u1eddi c\u1ee7a Hi\u1ec7p H\u1ed9i Family Doctor Yankelovich Partners thu\u1ed9c Academy of Family Physicians). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Th\u00e1nh Kinh cho bi\u1ebft Thi\u00ean Ch\u00faa l\u00e0 \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o n\u00ean v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi. T\u1eeb thu\u1edf ban \u0111\u1ea7u Ng\u00e0i mu\u1ed1n cho con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1nh ph\u00fac v\u00e0 th\u00f4ng c\u00f4ng v\u1edbi Ng\u00e0i. Con ng\u01b0\u1eddi v\u00ec l\u1ef1a ch\u1ecdn b\u1ea3n ng\u00e3 thay v\u00ec Thi\u00ean Ch\u00faa n\u00ean \u0111\u00e3 xa c\u00e1ch, \u0111\u00e1nh m\u1ea5t m\u1ed1i d\u00e2y li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi Thi\u00ean Ch\u00faa. Tuy nhi\u00ean, qua s\u1ef1 ch\u1ebft \u0111\u1ec1n t\u1ed9i c\u1ee7a Ch\u00faa C\u1ee9u th\u1ebf Gi\u00ea xu l\u00e0 Con \u0110\u1ed9c Sanh c\u1ee7a Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf, lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i k\u1ebft l\u1ea1i v\u1edbi \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o n\u1ebfu nh\u01b0 b\u1eb1ng l\u00f2ng ti\u1ebfp nh\u1eadn Ch\u00faa Gi\u00ea xu l\u00e0m Ch\u00faa c\u1ee7a \u0111\u1eddi s\u1ed1ng m\u00ecnh. Ch\u1ec9 khi n\u00e0o t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c Thi\u00ean Ch\u00faa, kho\u1ea3ng tr\u1ed1ng v\u1eafng t\u00e2m linh c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5p \u0111\u1ea7y. Ch\u1ec9 qua s\u1ef1 ti\u1ebfp nh\u1eadn Ch\u00faa Gi\u00ea xu, con ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi t\u00ecm v\u00e0 g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, v\u00e0 v\u1eadt th\u1ecd t\u1ea1o m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i k\u1ebft v\u01a1\u00ed \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng T\u1ea1o. Khi \u0111\u00f3 con ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 th\u00f4ng c\u00f4ng v\u1edbi \u0110\u1ea5ng T\u1ea1o H\u00f3a qua th\u1ebf gi\u1edbi h\u00e0i h\u00f2a sinh \u0111\u1ed9ng m\u00e0 Ng\u00e0i \u0111\u00e3 d\u1ef1ng n\u00ean. <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">\u00c2n-\u0110i\u1ec3n Nguy\u1ec5n <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">01-14-1997 <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">S\u00e1ch tham kh\u1ea3o: <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Boslough, John, <em>Stephen Hawking&#8217;s Universe<\/em> (New York: Harper &amp; Row, 1979). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Davies, Paul, <em>The Mind of God <\/em>(New York: Simon &amp; Schuster, 1993). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ho\u00e0ng, Tr\u1ecdng Mi\u00ean, <em>Vi\u1ec7t nam V\u0103n H\u1ecdc To\u00e0n Th\u01b0 <\/em>( Houston: Xu\u00e2n Thu, 1976). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Kang, C.H. and Nelson, E., <em>The Discovery of Genesis <\/em>(St Louis: Concordia, 1979). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ross, Hugh, <em>The Creator and the Cosmos <\/em>(Colorado Spring: NavPress, 1993). <\/span><\/p>\n<p align=\"justify\"><span style=\"font-size: 12pt;\">Ross, John, <em>The Original Religion of China <\/em>(London: Oliphant, Anderson and Ferrier, 1909). <\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00ecm hi\u1ec3u \u0110\u1ea5ng S\u00e1ng t\u1ea1o T\u1eeb l\u00fac con ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 \u00fd th\u1ee9c v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec7n h\u1eefu<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","fifu_image_url":"","fifu_image_alt":"","footnotes":""},"categories":[65],"tags":[],"series":[],"class_list":["post-1230","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-gieo-trong-sowing"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1230"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":21945,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1230\/revisions\/21945"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1230"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1230"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1230"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=1230"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}