{"id":29085,"date":"2021-06-21T13:06:10","date_gmt":"2021-06-21T13:06:10","guid":{"rendered":"https:\/\/vnsalvation.net\/?p=29085"},"modified":"2021-06-21T13:06:12","modified_gmt":"2021-06-21T13:06:12","slug":"bien-chet-sinh-dong-phao-dai-masada-anh-dung","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/bien-chet-sinh-dong-phao-dai-masada-anh-dung\/","title":{"rendered":"BI\u1ec2N CH\u1ebeT SINH \u0110\u1ed8NG\u00a0&#038; PH\u00c1O \u0110\u00c0I MASADA\u00a0ANH D\u0168NG"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: center;\"><strong>BI\u1ec2N CH\u1ebeT SINH \u0110\u1ed8NG\u00a0<\/strong><strong>&amp; PH\u00c1O \u0110\u00c0I MASADA\u00a0ANH D<\/strong><strong>\u0168NG<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/3.bp.blogspot.com\/-ejWJTyNSYRc\/WrEN9M5UcrI\/AAAAAAAAXJI\/251CcEu0PY0sVxHHwHPAzik7nJ67P3xZACEwYBhgL\/s1600\/The%2BDead%2BSea2.jpg\" alt=\"See the source image\" \/><\/p>\n<p>M\u1eb7c d\u1ea7u t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<em>\u201cBi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/em>,\u201d \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t sinh \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o. N\u1eb1m gi\u1eefa v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Palestine sa m\u1ea1c kh\u00f4 c\u1eb1n, Bi\u1ec3n Ch\u1ebft thu h\u00fat ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng. Du kh\u00e1ch xa g\u1ea7n \u0111\u1ebfn Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u1ec3 s\u1ea1c b\u00ecnh th\u00e2n x\u00e1c, tinh th\u1ea7n v\u00e0 t\u00e2m linh.<\/p>\n<p>H\u01b0\u1edbng d\u1eabn vi\u00ean du l\u1ecbch th\u01b0\u1eddng h\u1ecfi du kh\u00e1ch c\u00f3 bi\u1ebft \u0111\u1ed9 cao c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft. C\u00e2u h\u1ecfi kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u01b0ng c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1ea5t l\u00fd th\u00fa. Kh\u00f4ng c\u00f3 \u201c<em>\u0111\u1ed9 cao,\u201d<\/em>\u00a0Bi\u1ec3n Ch\u1ebft ch\u1ec9 c\u00f3 \u201c<em>\u0111\u1ed9 th\u1ea5p<\/em>.\u201d N\u1eb1m d\u01b0\u1edbi m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n 416 m\u00e9t, Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0 \u0111i\u1ec3m th\u1ea5p nh\u1ea5t tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ecba c\u1ea7u v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 kh\u1ed1i n\u01b0\u1edbc v\u1edbi h\u00e0m l\u01b0\u1ee3ng mu\u1ed1i cao nh\u1ea5t, m\u1eb7n nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi.<\/p>\n<p>Ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc ch\u00ednh c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0\u00a0<strong>s\u00f4ng Gi\u00f4-\u0111anh<\/strong>, t\u1eeb h\u01b0\u1edbng b\u1eafc \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ea3y ra &#8211; ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eadn v\u00e0o. M\u1ed9t kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng h\u01a1i n\u01b0\u1edbc kh\u00e1 l\u1edbn b\u1ed1c l\u00ean b\u1ea7u tr\u1eddi sa m\u1ea1c &#8211; kh\u00f4 n\u00f3ng c\u1ea3 ng\u00e0y l\u1eabn \u0111\u00eam.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng ng\u00e0y h\u00e8 oi b\u1ee9c 115 &#8211; 125% F n\u01b0\u1edbc mu\u1ed1i b\u1ed1c h\u01a1i nhi\u1ec1u nh\u01b0 m\u1ed9t n\u1ed3i n\u01b0\u1edbc n\u00f3ng, t\u1ea1o th\u00e0nh l\u1edbp s\u01b0\u01a1ng m\u00f9 d\u00e0y \u0111\u1eb7c, n\u1ed3ng n\u1ef1c. C\u00e1c su\u1ed1i nh\u1ecf v\u00e0 c\u00e1c m\u1ea1ch n\u01b0\u1edbc ng\u1ea7m ch\u1ea3y v\u00e0o Bi\u1ec3n Ch\u1ebft c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1ed9 m\u1eb7n l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng, mang theo kh\u00e1 nhi\u1ec1u kho\u00e1ng ch\u1ea5t v\u00e0 l\u01b0u hu\u1ef3nh.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t d\u00e3y n\u00fai mu\u1ed1i \u0111\u00e1 d\u00e0y 300 feet (kho\u1ea3ng 100 m\u00e9t). \u00d0\u00e2y ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n nh\u1ecf tr\u1ed3i l\u00ean tr\u00ean m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, n\u1eb1m b\u00ean c\u1ea1nh Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i. B\u00ean d\u01b0\u1edbi l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ea7m mu\u1ed1i s\u00e2u 4,500 feet (kho\u1ea3ng 1500 m\u00e9t) d\u00e0i 5 d\u1eb7m. \u00d0\u00e1y c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t kh\u1ed1i tinh th\u1ec3 pha-l\u00ea mu\u1ed1i, tr\u1eafng x\u00f3a. \u00d0\u1ed9 \u0111\u1eb7c c\u1ee7a mu\u1ed1i t\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0 26% (so v\u1edbi 3.5% c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n\u00a0<strong>Th\u00e1i B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng<\/strong>). Kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1 n\u00e0o, sinh v\u1eadt n\u00e0o, th\u1ea3o m\u1ed9c n\u00e0o s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c trong Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i n\u00e0y.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc mu\u1ed1i \u1edf \u0111\u00e2y r\u1ea5t n\u1eb7ng n\u00ean ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u01a1i c\u0169ng kh\u00f4ng s\u1ee3 ch\u1ebft ch\u00ecm. Qu\u00fd v\u1ecb c\u00f3 th\u1ec3\u00a0<strong>c\u1ea7m \u0111\u1ecdc m\u1ed9t t\u1edd b\u00e1o, n\u1eb1m ng\u1eeda th\u1ea3 n\u1ed5i tr\u00ean Bi\u1ec3n Ch\u1ebft m\u00e0 v\u1eabn s\u1ed1ng &#8211; ch\u1ee5p h\u00ecnh, \u0111em v\u1ec1 khoe l\u00e0ng x\u00f3m!<\/strong><\/p>\n<p>\u00d0\u1ed9 mu\u1ed1i v\u00e0 c\u00e1c kho\u00e1ng ch\u1ea5t t\u1eadp trung trong Bi\u1ec3n Ch\u1ebft bao nhi\u00eau thi\u00ean ni\u00ean k\u1ef7 qua th\u1eadt \u0111\u00e1ng k\u1ec3. \u00d0\u1ed9c \u0111\u00e1o nh\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi kh\u00e1ch du l\u1ecbch c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 kh\u1ed1i l\u01b0\u1ee3ng b\u00f9n l\u1ea7y, m\u00e0u x\u00e1m \u0111en c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u2013 Dead Sea therapeutic black mud. H\u00e0ng ng\u00e0n du kh\u00e1ch \u0111\u1ebfn Bi\u1ec3n Ch\u1ebft m\u1ed7i ng\u00e0y \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng nh\u1eefng gi\u1edd ph\u00fat vui th\u00fa\u00a0<em>\u201c<strong>t\u1eafm b\u00f9n<\/strong>\u00a0\u2013 mud-bath<\/em>.\u201d Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3ng c\u00e1o l\u00e0 n\u01a1i tuy\u1ec7t v\u1eddi nh\u1ea5t th\u1ebf gi\u1edbi v\u1edbi kh\u1ed1i kho\u00e1ng ch\u1ea5t phong ph\u00fa, ch\u1ea5t l\u01b0\u1ee3ng cao.<\/p>\n<p>B\u1ee9c x\u1ea1 m\u1eb7t tr\u1eddi l\u00fd t\u01b0\u1edfng, kh\u00ed h\u1eadu kh\u00f4, trong l\u00e0nh v\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p nh\u1ea5t cho vi\u1ec7c ch\u1eefa\u00a0b\u1ec7nh. T\u1eeb x\u01b0a, ng\u01b0\u1eddi La-m\u00e3 d\u1eabn \u0111\u1ea7u th\u1ebf gi\u1edbi trong vi\u1ec7c nh\u1eadp c\u1ea3ng n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n v\u00e0 mu\u1ed1i Bi\u1ec3n Ch\u1ebft cho gi\u1edbi qu\u00fd t\u1ed9c &#8211; d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c tr\u1ecb\u00a0b\u1ec7nh\u00a0ngo\u00e0i da,\u00a0b\u1ec7nh\u00a0th\u1ea5p kh\u1edbp v\u00e0 l\u00e0m m\u1ef9 ph\u1ea9m.<\/p>\n<p><strong>Th\u1eddi T\u00e2n \u01af\u1edbc<\/strong>, ng\u01b0\u1eddi Ai-c\u1eadp nh\u1eadp c\u1ea3ng kh\u00e1 nhi\u1ec1u s\u1ea3n ph\u1ea9m c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u1ec3 d\u00f9ng trong k\u1ef9 ngh\u1ec7 \u01b0\u1edbp x\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft. Th\u1ea3o m\u1ed9c \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m nh\u1ef1a th\u01a1m, n\u01b0\u1edbc hoa, v\u00e0 c\u00e1c lo\u1ea1i thu\u1ed1c gi\u00e1 tr\u1ecb, \u0111\u1eaft ti\u1ec1n. C\u00e1c nguy\u00ean li\u1ec7u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 \u201c<strong><em>v\u00e0ng<\/em>\u201d c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/strong>\u00a0v\u00e0 l\u00e0 m\u1ee5c ti\u00eau tranh gi\u00e0nh gi\u1eefa c\u00e1c quy\u1ec1n l\u1ef1c l\u1edbn t\u1ea1i Trung \u00d0\u00f4ng &#8211; t\u1eeb th\u1eddi Mark Anthony chinh ph\u1ee5c cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb9p Cleopatra, kho\u1ea3ng 30 n\u0103m Tr\u01b0\u1edbc Ch\u00faa.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng \u0111\u1ea5t k\u1ef9 ngh\u1ec7 quan tr\u1ecdng. Ng\u01b0\u1eddi ta khai th\u00e1c potash (ph\u00e2n b\u00f3n v\u00e0 x\u00e0 ph\u00f2ng), bromine v\u00e0 nhi\u1ec1u lo\u1ea1i kho\u00e1ng ch\u1ea5t kh\u00e1c \u0111\u1ec3 xu\u1ea5t kh\u1ea9u. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft kh\u00f4ng h\u1ec1 ch\u1ebft nh\u01b0ng s\u1ed1ng m\u00e3i v\u1edbi th\u1eddi gian &#8211; ti\u1ebfp nh\u1eadn h\u00e0ng tri\u1ec7u du kh\u00e1ch vi\u1ebfng th\u0103m m\u1ed7i n\u0103m. H\u1ecd \u0111\u1ebfn v\u1edbi ni\u1ec1m h\u00e2n hoan, mong \u0111\u1ee3i, v\u1edbi m\u00e1y ch\u1ee5p h\u00ecnh, quay phim, \u0111\u00f4-la v\u00e0 th\u1ebb t\u00edn d\u1ee5ng.<\/p>\n<p><strong>\u00d0\u01b0\u1eddng du l\u1ecbch \u0111\u1ebfn Bi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/strong>\u00a0kh\u00e1 thu\u1eadn l\u1ee3i \u2013 m\u1ed9t gi\u1edd l\u00e1i xe xu\u00f4i nam\u00a0<strong>t\u1eeb Jerusalem<\/strong>, ho\u1eb7c 30 ph\u00fat n\u1ebfu bay t\u1eeb\u00a0<strong>Tel-Aviv<\/strong>. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u00e1ng ch\u00fa \u00fd kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 v\u00ec \u0111\u1ed9 m\u1eb7n, \u201c<em>\u0111\u1ed9 cao<\/em>,\u201d hay nh\u1eefng gi\u1edd t\u1eafm b\u00f9n \u0111en l\u00fd th\u00fa. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft thu h\u00fat v\u00ec c\u00e1c y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111\u1ecba d\u01b0 \u0111\u1ed9c \u0111\u00e1o c\u1ee7a\u00a0<em>D\u00f2ng\u00a0<strong>S\u1eed Thi\u00eang Tr\u00ean \u00d0\u1ea5t Th\u00e1nh<\/strong><\/em>.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/static.toiimg.com\/photo\/62980014\/.jpg\" alt=\"See the source image\" \/><\/p>\n<p>Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t kh\u1ea3o c\u1ed5 l\u1ecbch s\u1eed, phong ph\u00fa. C\u00e1c chuy\u00ean gia Th\u00e1nh Kinh, kh\u1ea3o c\u1ed5 t\u1eeb b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u1ebfn d\u1ec5, kh\u00f3 v\u1ec1. Di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed tr\u1ee9\u00a0danh\u00a0g\u1ea7n b\u00ean Bi\u1ec3n Ch\u1ebft l\u00e0\u00a0<strong>Ph\u00e1o \u0111\u00e0i<\/strong>\u00a0<strong>Masada<\/strong><strong>\u00a0<\/strong>v\u00e0\u00a0<strong>Qumran<\/strong>\u00a0\u2013 n\u01a1i ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c\u00a0<strong>Dead Sea Scrolls<\/strong>\u00a0n\u0103m 1947. \u00d0\u00e2y l\u00e0\u00a0<em>C\u00e1c Cu\u1ed9n\u00a0S\u00e1ch\u00a0Bi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/em>\u00a0\u2013\u00a0<strong>s\u1eed li\u1ec7u Th\u00e1nh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc<\/strong>\u00a0t\u1eeb th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u00ec Tr\u01b0\u1edbc Ch\u00faa \u0111\u1ebfn n\u0103m 70 Sau Ch\u00faa \u2013 li\u00ean h\u1ec7 \u0111\u1ebfn h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c\u00a0s\u00e1ch\u00a0C\u1ef1u \u01af\u1edbc, l\u1ecbch s\u1eed, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 t\u00f4n gi\u00e1o th\u1eddi C\u1ee9u Ch\u00faa Jesus.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay, Bi\u1ec3n Ch\u1ebft tr\u1edf th\u00e0nh trung t\u00e2m sinh \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng \u2013 s\u1ed1ng cho s\u1ee9c kh\u1ecfe l\u00e0nh m\u1ea1nh, trung t\u00e2m ph\u1ee5c h\u1ed3i, trung t\u00e2m s\u1eafc \u0111\u1eb9p &#8211; cho c\u1ea3 nam l\u1eabn n\u1eef, gi\u00e0 l\u1eabn tr\u1ebb. Kh\u00e1ch s\u1ea1n t\u1ed1i t\u00e2n v\u00e0 trung t\u00e2m gi\u1ea3i tr\u00ed sang tr\u1ecdng, \u0111\u1eaft ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng d\u1ecdc theo b\u1edd h\u1ed3 s\u1ea7m u\u1ea5t. H\u00e0ng ng\u00e0n du kh\u00e1ch th\u1eadp ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u1edf l\u1ea1i Bi\u1ec3n Ch\u1ebft sinh \u0111\u1ed9ng n\u00e0y m\u1ed7i n\u0103m \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i, ch\u1eefa b\u1ec7nh v\u00e0 ph\u1ee5c h\u1ed3i.<\/p>\n<p><strong>Th\u1eddi C\u1ef1u\u00a0\u01af\u1edbc,<\/strong>\u00a0Bi\u1ec3n Ch\u1ebft c\u00f2n mang\u00a0t\u00ean l\u00e0\u00a0<strong>Bi\u1ec3n M\u1eb7n<\/strong>\u00a0(Ph\u1ee5c truy\u1ec1n\u00a03:17; Gi\u00f4-su\u00ea\u00a03:16; 15:2-5). Bi\u1ec3n Ch\u1ebft c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1ee9ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t trong Th\u00e1nh Kinh C\u1ef1u \u01af\u1edbc, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i (S\u00e1ng th\u1ebf k\u00fd 14:3). Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i l\u1ed9 thi\u00ean n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0<strong>m\u1ecf mu\u1ed1i<\/strong>\u00a0m\u00e0 th\u1eadt s\u1ef1 l\u00e0 m\u1ed9t Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i m\u00eanh m\u00f4ng. Kh\u00f4ng ai s\u1ee3 m\u01b0a gi\u00f3 \u01b0\u1edbt \u00e1t, tan ch\u1ea3y v\u00f9ng Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i v\u00f4 bi\u00ean n\u00e0y. T\u1ea1i \u0111\u00e2y chi\u1ebfn tranh b\u00f9ng n\u1ed5 gi\u1eefa li\u00ean minh S\u00f4-\u0111\u00f4m, G\u00f4-m\u00f4-r\u01a1 v\u00e0 c\u00e1c vua \u00d0\u00f4ng ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c vua S\u00f4-\u0111\u00f4m, G\u00f4-m\u00f4-r\u01a1, \u00c1t-ma, X\u00ea-b\u00f4-in v\u00e0 Xoa h\u1ee3p l\u1ef1c xu\u1ea5t tr\u1eadn d\u00e0n binh trong thung l\u0169ng Si-\u0111im, n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u1ed1 nh\u1ef1a. Li\u00ean minh c\u00e1c vua \u00ca-lam, G\u00f4-im, Si-n\u00ea-a v\u00e0 \u00ca-la-sa chi\u1ebfn th\u1eafng l\u1edbn. Qu\u00e2n S\u00f4-\u0111\u00f4m v\u00e0 G\u00f4-m\u00f4-r\u01a1 th\u00e1o ch\u1ea1y, m\u1ed9t ph\u1ea7n r\u01a1i xu\u1ed1ng h\u1ed1, ph\u1ea5n c\u00f2n l\u1ea1i tr\u1ed1n l\u00ean n\u00fai. Qu\u00e2n th\u1eafng tr\u1eadn c\u01b0\u1edbp v\u00e0 \u0111em \u0111i t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00e0i s\u1ea3n, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c trong th\u00e0nh S\u00f4-\u0111\u00f4m v\u00e0 G\u00f4-m\u00f4-r\u01a1. H\u1ecd c\u0169ng b\u1eaft\u00a0<strong>L\u00f3t<\/strong>, ch\u00e1u\u00a0<strong>\u00c1p-ram<\/strong>, \u1edf S\u00f4-\u0111\u00f4m v\u00e0 c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t t\u00e0i s\u1ea3n. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y tho\u00e1t, \u0111\u1ebfn b\u00e1o tin cho \u00c1p-ram.<\/p>\n<p><strong>\u00c1p-ram t\u1eadp h\u1ecdp 318 t\u00f4i t\u1edb<\/strong>\u00a0\u0111\u00e3 hu\u1ea5n luy\u1ec7n, sinh tr\u01b0\u1edfng trong nh\u00e0,\u00a0<strong>\u0111u\u1ed5i theo<\/strong>\u00a0\u0111o\u00e0n qu\u00e2n x\u00e2m l\u0103ng cho \u0111\u1ebfn \u00d0an. \u00d0ang \u0111\u00eam, \u00c1p-ram chia qu\u00e2n ti\u1ebfn c\u00f4ng,\u00a0\u0111\u00e1nh\u00a0\u0111u\u1ed5i qu\u00e2n \u0111\u1ecbch cho \u0111\u1ebfn H\u00f4-ba, v\u1ec1 ph\u00eda \u00d0a-m\u00e1ch.\u00a0<strong>\u00c1p-ram chi\u1ebfm l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00e0i s\u1ea3n<\/strong>\u00a0\u0111\u00e3 m\u1ea5t v\u00e0 \u0111em L\u00f3t, ch\u00e1u m\u00ecnh tr\u1edf v\u1ec1, v\u1edbi t\u00e0i s\u1ea3n c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u00e1m ph\u1ee5 n\u1eef v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang (S\u00e1ng th\u1ebf k\u00fd 14).<\/p>\n<p>Bi\u1ec3n Ch\u1ebft n\u1eb1m v\u1ec1 ph\u00eda nam c\u1ee7a thung l\u0169ng\u00a0<strong>s\u00f4ng Gi\u00f4-\u0111anh<\/strong>, d\u00e0i kho\u1ea3ng 53 d\u1eb7m, t\u00ednh t\u1eeb c\u1eeda s\u00f4ng Gi\u00f4-\u0111anh, h\u01b0\u1edbng B\u1eafc \u0111\u1ebfn v\u00f9ng Sebkha, h\u01b0\u1edbng nam. B\u1ec1 ngang c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1ecf h\u1eb9p, c\u00f3 ch\u1ed7 r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn 10 d\u1eb7m. Ph\u1ea7n l\u1edbn hai b\u00ean b\u1edd l\u00e0 n\u00fai \u0111\u00e1 cao. B\u00e1n \u0111\u1ea3o Lisan d\u00e0i 8 d\u1eb7m r\u01b0\u1edfi, chia Bi\u1ec3n Mu\u1ed1i n\u00e0y th\u00e0nh hai ph\u1ea7n. H\u1ed3 ph\u00eda b\u1eafc l\u1edbn h\u01a1n, ch\u1ed7 s\u00e2u nh\u1ea5t kho\u1ea3ng 1300 feet. H\u1ed3 ph\u00eda nam t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i ph\u1eb3ng l\u00ec, s\u00e2u kho\u1ea3ng 3 \u0111\u1ebfn 30 feet.<\/p>\n<p>T\u1eeb n\u0103m 1952,\u00a0<strong>ch\u00ednh quy\u1ec1n Israel<\/strong>\u00a0ti\u1ebfp t\u1ee5c khai th\u00e1c potash c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft, x\u00e2y c\u1ea5t xa l\u1ed9 t\u1eeb Bi\u1ec3n Ch\u1ebft \u0111\u1ebfn Beersheba v\u00e0 Negeb &#8211; bi\u1ebfn Bi\u1ec3n Ch\u1ebft th\u00e0nh m\u1ed9t v\u00f9ng k\u1ef9 ngh\u1ec7 quan tr\u1ecdng, v\u1edbi c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ed1 sinh \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t sa m\u1ea1c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Khung c\u1ea3nh kh\u00f4 h\u1ea1n, c\u1eb1n c\u1ed7i c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft ng\u00e0y nay ph\u1ea3n \u1ea3nh\u00a0<em>D\u00f2ng S\u1eed Thi\u00eang Tr\u00ean \u00d0\u1ea5t Th\u00e1nh<\/em>\u00a0v\u1ec1 vi\u1ec7c Ch\u00faa ti\u00eau h\u1ee7y th\u00e0nh\u00a0<strong>S\u00f4-\u0111\u00f4m<\/strong>\u00a0v\u00e0\u00a0<strong>G\u00f4-m\u00f4-r\u01a1<\/strong>\u00a0(S\u00e1ng th\u1ebf k\u00fd 19). V\u1ee3 \u00f4ng\u00a0<strong>L\u00f3t<\/strong>\u00a0bi\u1ebfn th\u00e0nh t\u01b0\u1ee3ng mu\u1ed1i t\u1ea1i \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>Sa m\u1ea1c hoang d\u00e3 chung quanh Bi\u1ec3n Ch\u1ebft\u00a0<strong>cho \u00d0a-v\u00edt m\u1ed9t v\u00f9ng tr\u00fa \u1ea9n an to\u00e0n<\/strong>\u00a0khi tr\u1ed1n tr\u00e1nh vua\u00a0<strong>Sau-l\u01a1<\/strong>\u00a0(1 Samuel 23\u201324). \u00d0a-v\u00edt c\u00f9ng v\u1edbi 600 qu\u00e2n l\u00ednh tr\u00fa \u1ea9n t\u1ea1i \u0111\u00e2y, nh\u1edd v\u00f4 s\u1ed1 c\u00e1c hang \u0111\u1ed9ng trong v\u00f9ng n\u00fai \u0111\u00e1 m\u00eanh m\u00f4ng, ki\u00ean c\u1ed1 n\u00e0y. Sau-l\u01a1 v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1i hang \u0111i ti\u1ec7n. \u00d0a-v\u00edt c\u00f9ng c\u00e1c thu\u1ed9c h\u1ea1 \u0111ang \u1ea9n n\u1ea5p trong \u0111\u00f3. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00ec th\u1ea7m v\u1edbi \u00d0a-v\u00edt: \u201c<em>H\u00f4m nay l\u00e0 ng\u00e0y Ch\u00faa giao k\u1ebb th\u00f9 v\u00e0o tay \u00f4ng!\u201d<\/em>\u00a0<strong>\u00d0a-v\u00edt<\/strong>\u00a0nh\u1eb9 nh\u00e0ng \u0111\u1ee9ng d\u1eady, \u0111\u1ebfn\u00a0<strong>c\u1eaft v\u1ea1t \u00e1o ngo\u00e0i c\u1ee7a Sau-l\u01a1<\/strong>. Nh\u01b0ng ngay sau \u0111\u00f3, \u00d0a-v\u00edt t\u1ef1 tr\u00e1ch v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y. \u00d4ng b\u1ea3o thu\u1ed9c h\u1ea1: \u201c<em>Xin Ch\u00faa ki\u1ec3m so\u00e1t h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng ta, \u0111\u1eebng cho ta ra tay \u00e1m h\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa x\u1ee9c d\u1ea7u.<\/em>\u201d T\u1eeb \u0111\u1ea5y \u0111\u00e1m thu\u1ed9c h\u1ea1 kh\u00f4ng c\u00f2n \u00fd \u0111\u1ecbnh gi\u1ebft Sau-l\u01a1 n\u1eefa.<\/p>\n<p>Sau-l\u01a1 ra kh\u1ecfi hang ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. \u00d0a-v\u00edt ra theo, l\u1edbn ti\u1ebfng g\u1ecdi:\u00a0<em>\u201cB\u1ec7-h\u1ea1!\u201d<\/em>\u00a0Sau-l\u01a1 quay l\u1ea1i. \u00d0a-v\u00edt cung k\u00ednh c\u00fai g\u1eadp ng\u01b0\u1eddi xu\u1ed1ng, t\u00e2u: \u201c<em>T\u1ea1i sao b\u1ec7 h\u1ea1 nghe l\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i r\u1eb1ng con mu\u1ed1n h\u1ea1i vua? L\u00fac n\u00e3y trong hang, Ch\u00faa giao m\u1ea1ng b\u1ec7 h\u1ea1 v\u00e0o tay con. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o con gi\u1ebft vua, nh\u01b0ng con kh\u00f4ng n\u1ee1, v\u00ec t\u1ef1 ngh\u0129: \u2018Ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ebft ch\u1ee7, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00faa x\u1ee9c d\u1ea7u.\u2019 Cha th\u1ea5y kh\u00f4ng, con c\u1eaft v\u1ea1t \u00e1o ch\u1ee9 kh\u00f4ng gi\u1ebft cha. Nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ee7 cho cha th\u1ea5y r\u1eb1ng con kh\u00f4ng \u0111\u1ecbnh h\u1ea1i vua, ph\u1ea3n ch\u1ee7. Con kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i g\u00ec c\u1ea3, trong khi cha t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch \u0111\u1ec3 gi\u1ebft con!\u201d<\/em><\/p>\n<p><strong>Sau-l\u01a1<\/strong>\u00a0h\u1ecfi: \u201c<em>C\u00f3 ph\u1ea3i con \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng, \u00d0a-v\u00edt<\/em>?\u201d Kh\u00f3c l\u1edbn l\u00ean, vua n\u00f3i: \u201c<em>Con t\u1ed1t h\u01a1n cha, v\u00ec con l\u1ea5y thi\u1ec7n tr\u1ea3 \u00e1c. H\u00f4m nay con \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u00f2ng nh\u00e2n \u0111\u00e3i cha, v\u00ec Ch\u00faa n\u1ea1p cha v\u00e0o tay con m\u00e0 con kh\u00f4ng gi\u1ebft.\u00a0<strong>Kh\u00f4ng ai b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb th\u00f9 r\u1ed3i th\u1ea3 cho \u0111i, nh\u01b0ng h\u00f4m nay con \u0111\u00e3 l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf cho cha<\/strong>. Xin Ch\u00faa \u00e2n th\u01b0\u1edfng cho con.\u201d<\/em><\/p>\n<p>Th\u1eddi \u0111\u00f3, d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00f9ng c\u00e1c h\u1ea7m v\u00e0 hang \u0111\u1ed9ng t\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0m nh\u00e0 \u1edf v\u00e0 ngh\u0129a trang. \u00d0a-v\u00edt v\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh d\u00f9ng c\u0103n c\u1ee9 n\u00e0y l\u00e0m ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng th\u00e2n trong th\u1eddi gian t\u1ecb n\u1ea1n. Ng\u00e0y nay, kh\u00e1ch du l\u1ecbch c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn th\u0103m vi\u1ebfng c\u00e1c hang \u0111\u1ed9ng n\u00e0y d\u1ec5 d\u00e0ng \u2013 c\u00f3 nh\u1eefng h\u1ea7m ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0ng ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng\u00a0<strong>n\u0103m 1947<\/strong>\u00a0m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u0103n chi\u00ean g\u1ea7n su\u1ed1i n\u01b0\u1edbc t\u1ea1i m\u1ed9t hang \u0111\u00e1\u00a0<strong>Qumran<\/strong>\u00a0n\u00e0y n\u00e9m \u0111\u00e1 v\u00e0o hang ch\u01a1i. C\u1ee5c \u0111\u00e1 \u0111\u1eadp v\u1ee1 m\u1ed9t chum \u0111\u1ea5t trong hang. Hai ng\u01b0\u1eddi t\u00f2 m\u00f2 v\u00e0o hang xem th\u1eed. H\u1ecd\u00a0<strong>t\u00ecm th\u1ea5y 10 chum \u0111\u1ea5t<\/strong>. B\u00ean trong chum l\u00e0 c\u00e1c\u00a0<strong>b\u1ea3n th\u1ea3o v\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u Th\u00e1nh Kinh<\/strong>. T\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1954, ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ea3ng 600 b\u1ea3n th\u1ea3o gi\u00e1 tr\u1ecb m\u00e0 200 b\u1ea3n l\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u Th\u00e1nh Kinh \u2013 85% vi\u1ebft tr\u00ean da th\u00fa, 15% vi\u1ebft tr\u00ean gi\u1ea5y. Ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n ho\u1eb7c to\u00e0n b\u1ed9 c\u1ee7a t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c\u00a0s\u00e1ch\u00a0Kinh th\u00e1nh C\u1ef1u \u01af\u1edbc, ngo\u1ea1i tr\u1eeb\u00a0s\u00e1ch\u00a0\u00ca-x\u01a1-t\u00ea.<\/p>\n<p>\u00d0i\u1ec3m son c\u1ee7a\u00a0<strong>C\u00e1c Cu\u1ed9n\u00a0S\u00e1ch\u00a0Bi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/strong>\u00a0(the Dead Sea Scrolls) n\u1ea7y l\u00e0 x\u01b0a c\u0169 nh\u1ea5t &#8211; kho\u1ea3ng 1000 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c b\u1ea3n Kinh Th\u00e1nh \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>Ph\u00e1o \u0111\u00e0i\u00a0<strong>Masada<\/strong>\u00a0l\u1eebng\u00a0danh, n\u1eb1m tr\u00ean\u00a0<strong>b\u1edd t\u00e2y c\u1ee7a Bi\u1ec3n Ch\u1ebft<\/strong>\u00a0l\u00e0 n\u01a1i\u00a0<strong>ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i y\u00eau n\u01b0\u1edbc ch\u1ed1ng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i La-m\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u01a1i th\u1edf cu\u1ed1i c\u00f9ng<\/strong>,\u00a0<strong>n\u0103m 73<\/strong>\u00a0Sau Ch\u00faa. Ph\u00e1o \u0111\u00e0i Masada cao h\u01a1n Bi\u1ec3n Ch\u1ebft 1400 feet, tr\u00ean \u0111\u1ec9nh l\u00e0 m\u1eb7t b\u1eb1ng, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi hai khu ph\u1ed1 l\u1edbn t\u1ea1i Hoa K\u1ef3.<\/p>\n<p>Masada c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201c<strong><em>th\u00e0nh l\u0169y n\u00fai \u0111\u00e1<\/em><\/strong>\u201d (C\u00e1c Quan X\u00e9t 6:2; I Samuel 23:14). \u00d0\u1ea1i \u0111\u1ebf H\u00ea-r\u1ed1t x\u00e2y d\u1ef1ng l\u00e2u \u0111\u00e0i t\u1ea1i \u0111\u00e2y, g\u1ed3m c\u00f3 nh\u00e0 t\u1eafm v\u0129 \u0111\u1ea1i, chi\u1ec1u 33 feet, chi\u1ec1u 36 feet, t\u01b0\u1eddng cao 6 feet, theo ki\u1ec3u La-m\u00e3, v\u1edbi h\u1ed3 n\u01b0\u1edbc n\u00f3ng, ph\u00f2ng x\u00f4ng h\u01a1i, ph\u00f2ng \u1ea5m, ph\u00f2ng l\u1ea1nh. Nhi\u1ec1u kho ch\u1ee9a h\u00e0ng, 12 h\u1ed3 n\u01b0\u1edbc l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng r\u1ea5t c\u00f4ng phu, t\u1ec9 m\u1ec9 \u2013 ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c 10 tri\u1ec7u r\u01b0\u1ee1i ga-l\u00f4ng.\u00a0\u00a0Chu\u00a0vi t\u01b0\u1eddng th\u00e0nh l\u00e0 4250 feet, g\u1ed3m 32 th\u00e1p canh, 8 c\u1ed5ng. T\u01b0\u1eddng th\u00e0nh c\u00f3 hai l\u1edbp, b\u1ea3o v\u1ec7 110 ph\u00f2ng b\u00ean trong.<\/p>\n<p>Sau khi t\u00e0n ph\u00e1 th\u00e0nh Jerusalem n\u0103m 70 Sau Ch\u00faa, ng\u01b0\u1eddi La-m\u00e3 t\u1eadn di\u1ec7t c\u00e1c th\u00e0nh ph\u1ea7n ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i. Ph\u00e1o \u0111\u00e0i Masada l\u00e0 ngo\u1ea1i l\u1ec7 duy nh\u1ea5t c\u00f2n l\u1ea1i c\u1ee7a\u00a0<strong>960 ng\u01b0\u1eddi Do-th\u00e1i y\u00eau n\u01b0\u1edbc ki\u00ean c\u01b0\u1eddng<\/strong>. M\u01b0\u1eddi l\u0103m ng\u00e0n qu\u00e2n La-m\u00e3 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a Silva bao v\u00e2y Masada ch\u1eb7t ch\u1ebd v\u1edbi \u00fd \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u1ed9t m\u1ea1ng tr\u1ed1n tho\u00e1t ra ngo\u00e0i. Silva cho x\u00e2y \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1 th\u1eadt r\u1ed9ng l\u00ean \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec9nh ph\u00e1o \u0111\u00e0i, t\u1ea5n c\u00f4ng v\u00e0 ph\u00e1 th\u1ee7ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh, nh\u01b0ng kh\u00e1ng chi\u1ebfn qu\u00e2n Do-th\u00e1i d\u00f9ng g\u1ed7 v\u00e0 \u0111\u1ea5t s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c trong \u0111\u00eam. Qu\u00e2n La-m\u00e3 \u0111\u1ed1t ph\u00e1 n\u1eefa.<\/p>\n<p>Khi th\u1ea5y qu\u00e2n La-m\u00e3 s\u1eafp s\u1eeda tr\u00e0n ng\u1eadp ph\u00e1o \u0111\u00e0i, Eleazar Ben-Ya\u2019ir k\u00eau g\u1ecdi chi\u1ebfn s\u0129 hy sinh. L\u1eddi Ben-Ya\u2019ir ch\u01b0a d\u1ee9t,\u00a0<strong>c\u00e1c chi\u1ebfn s\u0129 h\u00e0o h\u00f9ng \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u00f4m v\u1ee3, h\u00f4n con gi\u00e3 t\u1eeb. N\u01b0\u1edbc m\u1eaft tr\u00e0n ng\u1eadp Ph\u00e1o \u00d0\u00e0i Masada trong gi\u1edd ph\u00fat h\u00e0o h\u00f9ng, \u0111au th\u01b0\u01a1ng, l\u1ecbch s\u1eed<\/strong>. H\u1ecd gi\u1ebft v\u1ee3 &#8211; \u0111\u1ec3 v\u1ee3 kh\u00f4ng b\u1ecb qu\u00e2n th\u00f9 s\u1ec9 nh\u1ee5c. H\u1ecd gi\u1ebft con &#8211; \u0111\u1ec3 con kh\u00f4ng b\u1ecb b\u1eaft l\u00e0m n\u00f4 l\u1ec7. H\u1ecd \u0111\u1ed1t h\u1ebft t\u00e0i v\u1eadt nh\u01b0ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i th\u1ee9c \u0103n. H\u1ecd\u00a0<strong>ch\u1ecdn c\u00e1i ch\u1ebft oai h\u00f9ng, b\u1ea5t khu\u1ea5t<\/strong>, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ecdt v\u00e0o tay qu\u00e2n La-m\u00e3.<\/p>\n<p>H\u1ecd ch\u1ecdn 10 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 gi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c chi\u1ebfn s\u0129 kh\u00e1c. M\u1ed7i chi\u1ebfn s\u0129 n\u1eb1m b\u00ean c\u1ea1nh v\u1ee3 v\u00e0 con \u0111\u1ec3 m\u1ed9t chi\u1ebfn h\u1eefu kh\u00e1c k\u1ebft th\u00fac cu\u1ed9c s\u1ed1ng m\u00ecnh. Sau c\u00f9ng h\u1ecd ch\u1ecdn m\u1ed9t chi\u1ebfn s\u0129 \u0111\u1ec3 gi\u1ebft 9 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n l\u1ea1i. Anh ta t\u1ef1 k\u1ebft li\u1ec5u cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u00e0 cu\u1ed9c chi\u1ebfn \u0111\u1eabm m\u00e1u, h\u00e0o h\u00f9ng.<\/p>\n<p>K\u1ebf ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u00fang v\u1edbi t\u1eebng chi ti\u1ebft m\u1ed9t cho \u0111\u1ebfn gi\u1edd ph\u00fat ch\u00f3t. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, qu\u00e2n La-m\u00e3 tr\u00e0n v\u00e0o, t\u01b0\u1edfng g\u1eb7p ch\u1ed1ng \u0111\u1ed1i d\u1eef d\u1ed9i, nh\u01b0ng t\u1ea5t c\u1ea3 im l\u00ecm, gh\u00ea r\u1ee3n. Kh\u00f3i l\u1eeda c\u00f2n \u0111ang ch\u00e1y nghi ng\u00fat. Th\u1ee9c \u0103n c\u00f2n tr\u00e0n \u0111\u1ea7y &#8211; ch\u1ee9ng minh h\u00f9ng h\u1ed3n \u2013 h\u1ecd s\u1eb5n s\u00e0ng ch\u1ebft \u2013 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec \u0111\u00f3i, kh\u00e1t. Qu\u00e2n La-m\u00e3 t\u00ecm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 v\u00e0 5 tr\u1ebb con tr\u1ed1n trong m\u1ed9t hang \u0111\u00e1. \u00d0\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e2n ch\u1ee9ng duy nh\u1ea5t c\u1ee7a m\u1ed9t\u00a0<strong>cu\u1ed9c chi\u1ebfn h\u00e0o h\u00f9ng c\u1ee7a c\u00e1c chi\u1ebfn s\u0129\u00a0Masada\u00a0anh d\u0169ng<\/strong>.<\/p>\n<p>Anh nghe g\u00ec v\u1ec1 Bi\u1ec3n Ch\u1ebft? Bi\u1ec3n Ch\u1ebft ch\u01b0a ch\u1ebft \u0111\u00e2u Anh.\u00a0<strong>Bi\u1ec3n Ch\u1ebft v\u1eabn s\u1ed1ng. Bi\u1ec3n Ch\u1ebft v\u1eabn sinh \u0111\u1ed9ng v\u1edbi m\u1ed9t l\u1ecbch s\u1eed h\u00e0o h\u00f9ng<\/strong>\u00a0\u2013 gi\u1eefa l\u00f2ng sa m\u1ea1c\u00a0Palestine\u00a0kh\u00f4 c\u1eb1n. Ch\u1ecb c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm vui tr\u00ean b\u1edd Bi\u1ec3n Ch\u1ebft, t\u1eafm b\u00f9n \u0111en v\u1edbi \u0111\u00f4i m\u1eaft trong nh\u00ecn tr\u1eddi t\u01b0\u01a1i s\u00e1ng.<\/p>\n<p><strong>M\u1ee5c s\u01b0 H\u1ed3 Xu\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>BI\u1ec2N CH\u1ebeT SINH \u0110\u1ed8NG\u00a0&amp; PH\u00c1O \u0110\u00c0I MASADA\u00a0ANH D\u0168NG M\u1eb7c d\u1ea7u t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0\u00a0\u201cBi\u1ec3n Ch\u1ebft,\u201d \u0111\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f9ng<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":29087,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"","fifu_image_url":"https:\/\/3.bp.blogspot.com\/-ejWJTyNSYRc\/WrEN9M5UcrI\/AAAAAAAAXJI\/251CcEu0PY0sVxHHwHPAzik7nJ67P3xZACEwYBhgL\/s1600\/The%2BDead%2BSea2.jpg","fifu_image_alt":"BI\u1ec2N CH\u1ebeT SINH \u0110\u1ed8NG\u00a0&#038; PH\u00c1O \u0110\u00c0I MASADA\u00a0ANH D\u0168NG","footnotes":""},"categories":[331,89],"tags":[],"series":[],"class_list":["post-29085","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-lich-su-kinh-thanh","category-nghien-cuu-kinh-thanh-bible-study"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29085","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=29085"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29085\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":29086,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/29085\/revisions\/29086"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/media\/29087"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=29085"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=29085"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=29085"},{"taxonomy":"series","embeddable":true,"href":"https:\/\/hahosa.com\/vnsalvation\/wp-json\/wp\/v2\/series?post=29085"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}